Leita
Finnur þú það ekki? Prófaðu leitina :)

SELFOSS / Árborg

Sveitarfélagið Árborg varð til við sameiningu Eyrarbakkahrepps, Sandvíkurhrepps, Selfossbæjar og Stokkseyrarhrepps eftir almennar kosningar meðal íbúa byggðarlaganna í febrúar 1998. Sameiningin tók formlega gildi í júní sama ár. 12 góðar ástæður til þess að heimsækja sveitarfélagið: http://arborg.is/upplysingar/frodleikur-um-arborg/ahugaverdir-stadir VERTU VELKOMIN Í HÖFUÐSTAÐ SUÐURLANDS !

Com_289_1___Selected.jpg
SELFOSS / Árborg
GPS punktar N63° 56' 0.850" W21° 0' 17.193"
Póstnúmer

800,801

Fólksfjöldi

7810 í þéttbýli

Vefsíða www.arborg.is

SELFOSS / Árborg - ferðaupplýsingar

Úr gagnagrunni Ferðamálastofu Íslands

Aðrir

ORKA TIL FRAMTÍÐAR
Ferðaskipuleggjendur
  • Ljósifoss
  • 801 Selfoss
  • 869-7407
Við Faxa
Ferðaskipuleggjendur
  • Heiði
  • 801 Selfoss
  • 774-7440
Maverick Pavilion ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Ástjörn 7
  • 800 Selfoss
  • 697-9280
Egill Gestsson
Ferðaskipuleggjendur
  • Kálfhóll 2a
  • 801 Selfoss
  • 778-0836
Kastalinn
Handverk og hönnun
  • Eyravegur 5
  • 800 Selfoss
  • 663-3757
Nonnahús
Sumarhús
  • Miðhús 1
  • 801 Selfoss
  • 849-2930
Bifreiðastöð Árborgar
Leigubílar
  • Eyrarvegur 2
  • 800 Selfoss
  • 482-3800
Golfklúbbur Selfoss
Golfvellir
  • 482-3335
Iceland Safari
Ferðaskipuleggjendur
  • Árgil, Haukadalur
  • 801 Selfoss
  • 544-5454, 773-5656
Paintball
Ferðaskipuleggjendur
  • Kálfhólar 21
  • 800 Selfoss
  • 857-2000
Fjallhalla ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Miðholt 27
  • 801 Selfoss
  • 696-6758
Understand Iceland
Ferðaskipuleggjendur
  • Daltún 801 Selfoss
  • 801 Selfoss
  • 696-6764
Núpshestar ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Breiðanes
  • 801 Selfoss
  • 852-5930
Arctic Wings ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Eyravegur 41
  • 800 Selfoss
  • 780-5500
Listgjáin
Sýningar
  • Austurvegur 2
  • 800 Selfoss
  • 482-1467
Hestakráin sveitahótel / Land og hestar
Gistiheimili
  • Húsatóftir 2a
  • 801 Selfoss
  • 486-5616, 895-0066
Ride With Locals ehf.
Ferðaskrifstofur
  • Strokkhólsvegur 7
  • 801 Selfoss
  • 699-5777
Norðurslóðir
Ferðaskipuleggjendur
  • Sunnuvegur 5
  • 800 Selfoss
  • 770-0023, 770 0034
Steinsholt ferðaþjónusta
Gistiheimili
  • Steinsholt 2
  • 801 Selfoss
  • 486-6069, 863-8270, 847-7627
Garun Guesthouse
Gistiheimili
  • Skólavellir 7
  • 800 Selfoss
  • 864-3250
Verslunin og listhúsið Vala
Handverk og hönnun
  • Sólheimar
  • 801 Selfoss
  • 480-4450
Minniborgir Cottages
Sumarhús
  • Grímsnes
  • 801 Selfoss
  • 486-1500, 863-3592
Skúli Kristinsson
Ferðaskipuleggjendur
  • Sel
  • 801 Selfoss
  • 896-4463
Dýragarðurinn Slakka
Dýragarðar og opinn landbúnaður
  • Laugarás
  • 801 Selfoss
  • 486-8907, 486-8783, 868-7626
Mountain Cruiser
Vetrar afþreying
  • Álftarima 30
  • 800 Selfoss
  • 854-2022, 482-2358
Núpsverk ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Stóri-Núpur
  • 801 Selfoss
  • 848-1618, 848-1620
QuadSouth.is
Ferðaskipuleggjendur
  • Hólaborg
  • 801 Selfoss
  • 664-8080
Björn Jónsson
Ferðaskipuleggjendur
  • Vorsabær 2, Skeiða- og Gnúpverjahreppi
  • 801 Selfoss
  • 486-5522
Reykjavík Private Cars ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Laufhagi 11
  • 800 Selfoss
  • 895-4391
Golfklúbburinn Kiðjaberg
Golfvellir
  • Grímsnes, Árnessýsla
  • 801 Selfoss
  • 486-4495
Þjóðveldisbærinn á Stöng
Söfn
  • Þjórsárdalur
  • 801 Selfoss
  • 488-7713, 488-7700
Golfklúbburinn Geysir
Golfvellir
  • Haukadalur
  • 801 Selfoss
  • 486-8733
Álmur ehf.
Heimagisting
  • Árbakki
  • 801 Selfoss
  • 486-8803, 866-8378
Kerhestar ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Miðengi
  • 801 Selfoss
  • 662-4422
Sigríður Gísladóttir
Ferðaskipuleggjendur
  • Skólavellir 14
  • 800 Selfoss
  • 899-3474
Dilkur ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Tröð, Skeið-Gnúp
  • 801 Selfoss
  • 896-9565
Hundasleðaferðir ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Hólmasel
  • 801 Selfoss
  • 863 6733

Aðrir

Vesturbrúnir 4
Sumarhús
  • Vesturbrúnir 4
  • 801 Selfoss
Klettholt
Sumarhús
  • Klettholt
  • 801 Selfoss
  • 892-1340, 499-2540
BSG Apartments
Heimagisting
  • Engjavegur 75
  • 800 Selfoss
  • 486-8642
The White House
Heimagisting
  • Bjarkarbraut 19
  • 801 Selfoss
  • 566-7890, 660 7866
Minniborgir Cottages
Sumarhús
  • Grímsnes
  • 801 Selfoss
  • 486-1500, 863-3592
Merkurhraun 11
Íbúðir
  • Merkurhraun 11
  • 801 Selfoss
Fosstún íbúðahótel
Hótel
  • Eyrarvegur 26
  • 800 Selfoss
  • 615-4699
Miðhús
Sumarhús
  • Miðhús
  • 801 Selfoss
Marta House
Sumarhús
  • Jaðar
  • 800 Selfoss
  • 898-9117, 482-2409
Steinsholt ferðaþjónusta
Gistiheimili
  • Steinsholt 2
  • 801 Selfoss
  • 486-6069, 863-8270, 847-7627
Heimagisting Kirkjuvegi 26
Heimagisting
  • Kirkjuvegur 26
  • 800 Selfoss
  • 898-1550, 772-5759
Sacred Seed
Sumarhús
  • Eyrarbraut 11
  • 801 Selfoss
  • 778-9052, 692-4094
Brimstaðir
Sumarhús
  • Brimstaðir
  • 801 Selfoss
  • 841-7471
Árvegur 8
Heimagisting
  • Árvegur 8
  • 801 Selfoss
Réttarholt 14
Heimagisting
  • Réttarholt 14
  • 800 Selfoss
Hestakráin sveitahótel / Land og hestar
Gistiheimili
  • Húsatóftir 2a
  • 801 Selfoss
  • 486-5616, 895-0066
Garun Guesthouse
Gistiheimili
  • Skólavellir 7
  • 800 Selfoss
  • 864-3250
Laugarás
Sumarhús
  • Austurbyggð 3
  • 801 Selfoss
Austurbyggð 7
Íbúðir
  • Austurbyggð 7
  • 801 Selfoss
Tjaldsvæðið við Faxa
Tjaldsvæði
  • Biskupstungur
  • 801 Selfoss
  • 774-7440
Háholt 11
Íbúðir
  • Háholt 11
  • 801 Selfoss
  • 820-9595
Símstöðin
Heimagisting
  • Austurvegur 26
  • 800 Selfoss
  • 699-0660
Goðatún sumarhús
Gistiheimili
  • Biskupstungur
  • 801 Selfoss
  • 892-0947
Langholt 2
Heimagisting
  • Langholt 2
  • 801 Selfoss
  • 659-2030
Tjaldsvæðið Hraunborgir
Tjaldsvæði
  • Grímsnesi
  • 801 Selfoss
  • 486-4414
Arabær Holiday Home
Sumarhús
  • Arabær , Háfur
  • 801 Selfoss
  • 487-5818, 868-0304
Kotasæla
Bændagisting
  • Fellskot lóð 7
  • 801 Selfoss
  • 699-1234
Norðheimar
Íbúðir
  • Norðurgata 4
  • 801 Selfoss
Grundarland
Sumarhús
  • Kiðjaberg - lóð 112
  • 801 Selfoss
Kirkjuvegur 21
Heimagisting
  • Kirkjuvegur 21
  • 800 Selfoss
  • 694-9881, 482-2711
Tjaldsvæðið Brautarholti
Tjaldsvæði
  • Skeiða- og Gnúpverjahreppur
  • 801 Selfoss
  • 663-4666, 823-3999, 486-5518
Tjaldsvæðið Þingborg
Tjaldsvæði
  • Þingborg
  • 801 Selfoss
  • 691-7082
Tjaldsvæðið Þjórsárveri
Tjaldsvæði
  • Þjórsárver
  • 801 Selfoss
  • 899-7748
Álftavík
Sumarhús
  • Álftavík
  • 801 Selfoss
Blue View Cabins
Sumarhús
  • Eiríksbraut 4
  • 801 Selfoss
  • 665-8928, 464-3464
Litli-Háls
Bændagisting
  • Litli-Háls
  • 801 Selfoss
  • 892-4680
Skáldahús, Selfoss
Heimagisting
  • Þórsmörk 2
  • 800 Selfoss
  • 849-0237
Heimagisting Fossnesi
Bændagisting
  • Fossnes
  • 801 Selfoss
  • 486-6079, 895-8079
Geirakot
Bændagisting
  • 482-1020, 895-8493
Gistiheimilið Denami
Heimagisting
  • Vestra-Geldingaholt
  • 801 Selfoss
  • 698-7090
Trophy Lodge
Sumarhús
  • Vörðuás 9
  • 801 Selfoss
Cottages@lakethingvellir
Bændagisting
  • Heiðarás
  • 801 Selfoss
  • 892-7110
Tjaldsvæðið Borg
Tjaldsvæði
  • Borg, Grímsnesi
  • 801 Selfoss
  • 767-3411
Eiríksbraut 2
Íbúðir
  • Eiríksbraut 2
  • 801 Selfoss
Farfuglaheimilið Árnes
Farfuglaheimili og Hostel
  • Gnúpverjahreppur
  • 801 Selfoss
  • 486-6048, 861-2645
Halakot
Sumarhús
  • Halakot
  • 801 Selfoss
Hrosshagi
Bændagisting
  • Hrosshagi
  • 801 Selfoss
  • 486-8905, 861-1915
Áshamar
Sumarhús
  • Ásabraut 40
  • 801 Selfoss
Hagi II
Bændagisting
  • Hagi 2
  • 801 Selfoss
  • 847-2930, 482-2929
Heiðarvegur íbúð
Íbúðir
  • Heiðarvegur 11
  • 800 Selfoss
Kiðjaberg
Sumarhús
  • Kambar 118
  • 801 Selfoss
  • 669-1205, 568-9956
Tjaldsvæðið Þjórsárdal - Sandártunga
Tjaldsvæði
  • Gnúpverjahreppur
  • 801 Selfoss
  • 893-8889
Öldubyggð 13
Sumarhús
  • Öldubyggð 13
  • 801 Selfoss
Hamar
Sumarhús
  • Bæjarholt 2
  • 801 Selfoss
  • 697-7853
Fagrilundur Guesthouse
Heimagisting
  • Skólabraut 1
  • 801 Selfoss
  • 486-8701
Sumarhús í Reykjaskógi
Sumarhús
  • Reykjaskógur
  • 801 Selfoss
  • 565-4846
Gistiheimilið Bitra
Gistiheimili
  • Bitra
  • 801 Selfoss
  • 480-0700
Tjaldsvæðið Reykholt
Tjaldsvæði
  • Aratunga
  • 801 Selfoss
  • 847-5057
1A Guesthouse
Heimagisting
  • Vatnsholt 1A
  • 801 Selfoss
Álftavatn 1a
Sumarhús
  • Álftavatn 1a
  • 801 Selfoss
Nonnahús
Sumarhús
  • Miðhús 1
  • 801 Selfoss
  • 849-2930
Álmur ehf.
Heimagisting
  • Árbakki
  • 801 Selfoss
  • 486-8803, 866-8378
Private room in Selfoss
Heimagisting
  • Skólavellir 11
  • 800 Selfoss
Þóroddsstaðir 4
Sumarhús
  • Þóroddsstaðir 4
  • 801 Selfoss
Hallkelshólar
Sumarhús
  • Hallkelshólar
  • 801 Selfoss
  • 566-7444, 892-7181, 693-4322
Birkikinn Holiday Home
Sumarhús
  • Birkikinn
  • 801 Selfoss
  • 892-0626
Icelandic Cottages
Gistiheimili
  • Hraunmörk Flóahreppur
  • 801 Selfoss
  • 898-0728, 567-0728
Helludalur 2
Sumarhús
  • Helludalur 2
  • 801 Selfoss
  • 893-2749
Arctic Nature Hótel
Hótel
  • Eyravegur 26
  • 800 Selfoss
  • 615-4699
Thoristun Villa
Gistiheimili
  • Þóristún 19
  • 800 Selfoss
  • 864-4493
Heiðarbraut 22
Íbúðir
  • Heiðarbraut 22
  • 801 Selfoss
Tjaldsvæðið við Geysi í Haukadal
Tjaldsvæði
  • Geysir, Haukadal
  • 801 Selfoss
  • 480-6800

Aðrir

Skálmholt
Beint frá býli
  • Skálmholt
  • 801 Selfoss
  • 482-2529
Akur
Beint frá býli
  • Laugarás
  • 801 Selfoss
  • 486-8966, 891-8983
Heimagisting Fossnesi
Bændagisting
  • Fossnes
  • 801 Selfoss
  • 486-6079, 895-8079
Subway
Skyndibiti
  • Eyrarvegur 2
  • 800 Selfoss
  • 482-7877
Við Faxa
Ferðaskipuleggjendur
  • Heiði
  • 801 Selfoss
  • 774-7440
Hestakráin sveitahótel / Land og hestar
Gistiheimili
  • Húsatóftir 2a
  • 801 Selfoss
  • 486-5616, 895-0066
Guðnabakarí
Kaffihús
  • Austurvegur 31b
  • 800 Selfoss
  • 482-1755
Ormsstaðir
Beint frá býli
  • Ormsstaðir
  • 801 Selfoss
Verslunin Árborg
Upplýsingamiðstöðvar
  • Árnes
  • 801 Selfoss
  • 486-6006, 864-3890
Grænt og grillað Restaurant
Veitingahús
  • V/Hringtorg
  • 800 Selfoss
  • 849-7835
Dýragarðurinn Slakka
Dýragarðar og opinn landbúnaður
  • Laugarás
  • 801 Selfoss
  • 486-8907, 486-8783, 868-7626
Engi
Beint frá býli
  • Engi, Laugarási
  • 801 Selfoss
  • 486-8913
Sunnlenska bókakaffið
Kaffihús
  • Austurvegur 22
  • 800 Selfoss
  • 482-3079
Geysir Glíma
Veitingahús
  • Haukadal
  • 801 Selfoss
  • 481-3003
Pylsuvagninn
Skyndibiti
  • Tryggvagötu
  • 800 Selfoss
  • 482-1782
Heiðmörk
Beint frá býli
  • Heiðmörk, Biskupsstungum
  • 801 Selfoss
  • 486-8875, 892-2965
Seylon
Kaffihús
  • Tryggvatorg
  • 800 Selfoss
  • 849-9325
KFC - Kentucky Fried Chicken
Veitingahús
  • Austurvegur 46
  • 800 Selfoss
  • 482-3466, 570-6763
Vegatunga
Beint frá býli
  • Vegatunga, Bláskógabyggð
  • 801 Selfoss
  • 895-6193
Gullfosskaffi
Kaffihús
  • Gullfoss
  • 801 Selfoss
  • 486-6500
Olís - Þjónustustöð - Quiznos
Kaffihús
  • Arnberg
  • 800 Selfoss
  • 480-1300, 840-1749
Minniborgir Cottages
Sumarhús
  • Grímsnes
  • 801 Selfoss
  • 486-1500, 863-3592
Domino's Pizza
Heimsending
  • Eyravegur 2
  • 800 Selfoss
  • 581-2345
BlómaCafé
Kaffihús
  • Blómavali, Eyravegur 42
  • 800 Selfoss
  • 480-0830
Café Mika
Veitingahús
  • Skólabraut 4
  • 801 Selfoss
  • 486-1110
Kaffi Líf Resturant
Veitingahús
  • Austurvegur 40b
  • 800 Selfoss
  • 482-1239
Tryggvaskáli
Veitingahús
  • Tryggvatorg
  • 800 Selfoss
  • 482-1390
Tjaldsvæðið við Faxa
Tjaldsvæði
  • Biskupstungur
  • 801 Selfoss
  • 774-7440
Hamborgarabúlla Tómasar
Veitingahús
  • Eyravegur 32
  • 800 Selfoss
  • 571-8228
Hlöllabátar
Skyndibiti
  • Gagnheiði 61
  • 800 Selfoss
  • 771-7372, 898-5378
Yellow
Veitingahús
  • Austurvegur 4
  • 800 Selfoss
  • 660-6163
Kaffi Krús Cafe
Kaffihús
  • Austurvegur 7
  • 800 Selfoss
  • 482-1266
Krían - Sveitakrá
Veitingahús
  • Kríumýri
  • 801 Selfoss
  • 897-7643 , 899-7643
Saga og menning
Kambur

Vestast í Hróarsholtshverfinu er bærinn Kambur. Hinn 9. febrúar 1827 gerðist þar sá atburður sem frægur hefur orðið í Íslandssögunni, er fjórir grímuklæddir menn brutust inn, lögðu hendur á heimilisfólkið og rændu töluverðu fé. Þeir bundu bóndann Hjört Jónsson og húsfólk hans og brutu upp hirslur í leit að peningum. Þeir rændu um 1000 ríkisdölum. Það var Þuríður formaður sem átti þátt í að upplýsa málið. Þuríður taldi sig þekkja handbragðið á skó sem fundist hafði, og bárust við það böndin að manni þeirrar konu sem skóinn hafði gert, Jóni Geirmundssyni á Stéttum í Hraungerðishreppi. Þuríður veitti því einnig eftirtekt að för á járnteini sem fundist hafði, pössuðu við steðja í eigu Jóns. Af vettlingi sem fannst í túninu á Kambi, bárust böndin að Jóni Kolbeinssyni, á Brú í Stokkseyrarhreppi, og lá Hafliði bróðir hans einnig undir grun. Þegar farið var að yfirheyra þessa menn játuðu þeir loks á sig ránið og bentu á forsprakkann, sem reyndist vera Sigurður Gottsvinsson á Leiðólfsstöðum. Frekari rannsókn leiddi í ljós fleiri aðila sem voru samsekir. Um ári síðar kvað sýslumaður Árnesinga upp dóm í málinu. Var Sigurður dæmdur til hýðingar, brennimerkingar og ævilangs þrældóms í Kaupmannahöfn, Jón Geirmundsson til hýðingar og þrældóms ævilangt, Jón Kolbeinsson til 12 ára þrældóms og Hafliði til 8 ára. Sigurður var drepinn í fangavistinni, en hinir fengu sakauppgjöf frá kóngi.

Náttúra
Dælarétt

Dælarétt, er ævaforn fjárrétt stutt sunnan við Suðurlandsveg. Hún er talin elsta rétt landsins og var helsta skilarétt svæðisins. Réttin er í landi eyðibýlisins Heiðabæjar. Þar var síðast réttað haustið 1970 og hefur réttin nú verið friðlýst. Dælarétt er hlaðin úr grjóti úr hinu stórdílótta Þjórsárhrauni. Skammt frá eru sprungur eftir Suðurlandsskjálftann árið 2000. Sýnið VARÚÐ.

Náttúra
Fljótshólar

Frá bænum Fljótshólum við ósa Þjórsár er talið vera víðsýnast á landinu.

Saga og menning
Laugardælir

Laugardælir er lítil byggð rétt utan við Selfoss. Laugardælir var einn fjölfarnasti lögferjustaður landsins þar til brúin var byggð yfir Ölfusá hjá Selfossi 1891. Árið 1957 var ný kirkja vígð á Selfossi og Laugardælasókn lögð til hennar, utan nokkurra bæja sem færðust til Hraungerðissóknar. Staðurinn var kirkjulaus í nokkur ár eða til ársins 1965 þegar nýja kirkjan var byggð. Kirkjan er úr steinsteypu, 300 m² með pípuorgeli og tekur 70 manns í sæti. Bjarni Pálsson, byggingarfulltrúi á Selfossi, teiknaði hana og Sigfús Kristinsson, byggingarmeistari á Selfossi, var kirkjusmiður. Í garði Laugardælakirkju er legstaður Bobbby Fischer (1943-2008), hins litríka og umdeilda heimsmeistara í skák.

Náttúra
Hvítá í Árnessýslu

Á er fellur úr Hvítárvatni. Rétt fyrir neðan útfallið er brú á henni og tveimur km neðar fellur Jökulfall í hana. Hvítá rennur í gljúfri sunnan undir Bláfelli. Efst í því er fossinn Ábóti. Nokkru fyrir ofan byggð steypist Hvítá í Gullfossi ofan í mikil gljúfur sem hún hefur grafið sér fram með Tungufelli. Haldast þau nokkuð ofan í byggð. Þar er brú á Brúarhlöðum, um 10 km neðan við Gullfoss. Brúin var byggð 1927 en endurbyggð 1959 og aftur 1994-1995. Algengt sumarrennsli Hvítár við Gullfoss er 100-180 m³/s og vetrarrennsli 50-110 m³/s. Mesta flóð hefur mælst 2000 m³/s.

Í byggð rennur Hvítá fyrst milli Biskupstungna og Hrunamannahrepps. Verður áin þar allbreið með köflum. Þar koma í hana tvær stórar ár vestan frá, Tungufljót ofar og Brúará neðar. Að austan kemur Stóra-Laxá og tvöfaldast rennsli Hvítár við tilkomu þeirra allra. Lögferjur voru á Iðu og í Auðsholti. Nú er 107 m löng brú á ánni hjá Iðu, byggð 1957. Neðar fellur áin milli Grímsness og Skeiða, sveigir suður fyrir Hestfjall og rennur síðan til vesturs fyrir ofan Flóann þar til Sogið fellur í hana fyrir austan Ingólfsfjall. Eftir það heitir vatnsfallið Ölfusá til ósa. Mikil laxveiði er í Hvítá og Ölfusá og ýmsum þverám sem í Hvítá falla.

Flóabændur hagnýttu sér Hvítá til áveitna í stórum stíl á fyrri hluta þessarar aldar.

Oft koma stórkostleg flóð í Hvítá á vetrum. Flæðir áin þá langt yfir bakka sína og leggur undir sig mikið af engi og öðru flatlendi, stundum svo að einstaka bæir einangrast um hríð. Þá á hún einnig til að þorna að mestu niðri í byggð. Þessu veldur krapi og íshröngl sem stíflar ána. Er Hvítá-Ölfusá talin hættulegasta flóðaá landsins.

Heimild: Íslandshandbókin útgáfa 1.0. Námsgagnastofnun 1995.

Náttúra
Gullfoss

Gullfoss er í raun tveir fossar, efri fossinn er 11 metrar og neðri fossinn 20 metrar.
Sigríður Tómasdóttir var fædd í Brattholti 1871, bærinn var þá afskekktur en þangað komu þó gjarnan ferðamenn.
Sigríður fylgdi of ferðamönnum að fossinum og lagði ásamt systrum sínum fyrsta stíginn að fossinum.
Þegar menn fóru að sækjast eftir yfirráðum fallvatna til virkjanaframkvæmda um aldamótin 1900 háði Sigríður harða baráttu gegn því að Gullfoss yrði virkjaður.

Náttúra
Þjórsá

Þjórsá er jökulá að uppruna sem á meginupptök sín í Hofsjökli. Hún er lengsta á landsins eða 230 km löng og hefur mesta vatnasviðið um 8000 km². Vatnsmagn hennar er svipað og Ölfusár, 370 m³/sek, og kemur að mestu undan Hofsjökli og Vatnajökli. Aurframburðurinn er gífurlegur, um 4,5 milljónir tonna á ári. Á veturna getur áin safnað í sig gífurlegu magni af ís sem sest til neðan til. Stórfenglegt er að koma að gljúfrum Þjórsár neðan við Urriðafoss á vorin þegar íshrönnin er að bresta og áin að ryðja sig. Hægt er að ganga með gljúfrum og liggur vegurinn samsíða þeim stutt frá.

Saga og menning
Ölfusárbrú

Ölfusárbrú er byggð yfir vatnsmesta fljót landsins sem spanner 384 rúmmetra á sekúndu að meðaltali á árs grundvelli. Á suðurenda brúarinnar við Tryggvaskála er upplýsingaskilti sem sýnir flóðahæð í þremur mestu flóðum í Ölfusá á 20. Öld.

Árið 1872 var fyrst talað um að brúa yfir Ölfusá af Hannesi Stehensen presti. Fyrst var farið í að ferja fólk yfir ána. Árið 1891 hófst brúarsmíðin sjálf. Gekk það í fyrstu með áföllum þar sem þeir mistu einn mann í ána. Síðar kom í ljós að stöplarnir undir brúni voru ekki nógu hair svo að klakabelti komast undir hana. Vígsla brúarinnar var 1891 og voru settar ýmsar reglur hvað varðar notkunn brúarinnar en það varðar reiðmennsku yfir brúnna.

Árið 1944 slitnaði brúarstrengur vegan þyngdar mjólkurbíls með annan bíl í togi svo að þeir féllu báðir í ánna. Var þá ný brú byggð árið 1945 og þjónar enn þá daginn í dag sínum tilgangi og er hún 84 metrar að lengd á milli stöpla.

Náttúra
Þingvallavatn

Stærsta stöðuvatn á Íslandi, talið um 12000 ára gamalt, 83,7 km² að meðtöldum eyjunum, sem eru 0,5 km² að stærð. Þær eru þrjár og heita Sandey, Nesjaey og Heiðarbæjarhólmi. Þar sem vatnið er notað sem miðlunarlón fyrir raforkustöðvar er vatnsborðshæð örlítið mismunandi, en um 101 m y.s. að meðaltali. Mesta dýpi er um 114 m. Meðaldýpt er um 34 m.
Þingvallavatn hefur myndast við landsig og hraunstíflu. Það er á Atlantshafshryggnum, einmitt þar sem gliðnun hans fer fram. Út í vatnið liggja sprungur og gjár. Víða neðan vatns eru hrikalegir hamraveggir, einkum utan Hestvíkur í Hnúkadjúpi norðvestur af Nesjaey og í Sandeyjardjúpi, norð-norðvestur af Sandey. Þar er vatnið dýpst.
Sog fellur úr Þingvallavatni. Á yfirborði rennur í vatnið rösklega 1/10 hluti af vatnsmagninu í Soginu, en það er Öxará að norðan og nokkrar smáár og lækir sunnan frá Grafningsfjöllunum. En innrennslið er að öðrum hluta neðanjarðar. Undan Þingvallahrauni streymir mikið lindavatn (kaldavermsl) á Vellankötlusvæðinu og úr gjánum á Þingvöllum. Einnig kemur mikið vatn neðanjarðar af Hengilssvæðinu, einkum undir Nesjahrauni. Nú þykir fullsannað að vatnasvið Þingvallavatns nái allt til Langjökuls.
Í venjulegu árferði leggur Þingvallavatn þegar líða tekur á vetur og er jafnan ísilagt í febrúar og mars. Áður fyrr var ísinn mikil samgöngubót og óspart notaður til skautaferða og flutninga á vörum úr kaupstað eða milli bæja. Nærri Nesjaey, að vestanverðu, er svæði sem nefnt er Nesjaeyjaropna. Þar leggur vatnið síðast og ísa leysir fyrst. Annars leynast víða vakir á ísnum, einkum þar sem kaldavermsl eru. Ættu ókunnugir sem þar eru á ferð að gæta fyllstu varúðar.
Mikil veiði er í Þingvallavatni. Gefur það af sér árlega allt að 10 kg af fiski á hektara. Þar þekkjast einar 8 fisktegundir og afbrigði þeirra.
Mikill gróður er í vatninu og hafa rannsóknir sýnt að 1/3 hluti botnsins er þakinn gróðri.
Þingvallavatn er þekkt fyrir snögg veðrabrigði. Á örskömmum tíma getur spegilsléttur vatnsflöturinn breyst í úfið, ólgandi haf með hvítfyssandi, kröppum öldum. Þá er smábátum hætt.
Saga Þingvallavatns nær aftur á ísöld og hefur vatnið mátt þola miklar sviptingar. Í lok ísaldar var það jökullón sem jökull, er lá að Dráttarhlíð og Grafningshálsum, stíflaði. Jöklarnir hörfuðu og vatnsborðið stóð fáeinum metrum neðar en nú. Hægt en stöðugt seig landið í sigdalnum norður frá Hengli og vatnið dýpkaði. Jökulár runnu líklega frá Langjökli um dal suður til Þingvallavatns og gerðu vatnið jökulgruggugt. Stórgos varð í dalnum norðan við vatnið fyrir tæplega 10.000 árum. Skjaldbreiður myndaðist og sendi hraun suður í vatnið er þrengdu að því. Annað stórgos varð tiltölulega skömmu síðar, eða fyrir um 9.000 árum norðaustur af Hrafnabjörgum. Hraun frá þessu gosi runnu yfir Skjaldbreiðarhraunið neðan vatnsins og út í vatnið svo að það minnkaði til muna. Þetta hraun rann einnig suður með austurjaðri vatnsins og stíflaði það við Sog. Við þetta hækkaði í vatninu um 12-13 m en Sogið gróf sig síðan niður og lækkaði vatnið á ný um 7-8 m. Síðan hefur vatnið sífellt verið að stækka til norðurs í sigdældinni austur frá Þingvöllum. Fyrir 2000-3000 árum gaus í vatninu og þá myndaðist Sandey, sem er stærsta eyja í stöðuvatni hér á landi.
Árið 1959 var útfall Sogsins stíflað. Frá þeim tíma hefur rennsli vatns og vatnshæð verið stjórnað af mönnum.
Landnámabók nefnir vatnið Ölfusvatn.
Heimild: Íslandshandbókin útgáfa 1.0. Námsgagnastofnun 1995.

Náttúra
Ásavegur - þjóðleið

Ásavegur er hin forna þjóðleið fólks um Suðurland. Liggur leið þessi um þveran Flóann og má finna miklar traðir á þessum slóðum sem til marks eru um þá miklu umferð sem hefur verið um þennan veg á liðnum öldum. Þarna lá leið uppsveitarmanna og þeirra sem komu austan að um ferjustaðinn hjá Króki í Holtum og hjá Egilsstöðum, niður að verslunarstaðunum Eyrabakka. Einnig lá þar leið vermanna er komu norðan Sprengisands til sjósóknar á suðurströndinni og lágsveitabænda með rekstur til og frá afrétti, svo dæmi séu nefnd. Þessa leið fóru Skeiða- og Hreppamenn, Rangæingar, sem fóru yfir Þjórsá sem og Skaftfellingar sem fóru Fjallabaksveg nyrðri. Merkt gönguleið er á milli Orrustudals og Hnauss (um 6 km ganga). Orrustudalur og Skotmannshóll er sögusvið Flóamannasögu. Í Orrustudal voru háðar tvær miklar orrustur eftir landnám. Féll m.a. Hásteinn Atlason í hinni fyrri, en Önundur bíldur í þeirri síðari. Á Skotmannshóli stóð Þormóður Þjóstarsson er hann skaut hinu fræga bogskoti sem skar úr um lögmæti vígs Arnars í Vælugerði.

Á þessari leið er hæsti punktur Flóahrepps en þar má sjá stórfenglegt útsýni í allar áttir.

Náttúra
Þingvellir

Saga Íslands og íslensku þjóðarinnar kemur hvergi betur fram á einum stað en á Þingvöllum við Öxará. Þar var Alþingi stofnað um árið 930 Meginviðburðir Íslandssögunnar hafa gerst þar og því skipa Þingvellir sérstakan sess í hugum allra Íslendinga. Þingvellir eru í dag friðlýstur helgistaður Íslendinga. Í lögum segir að hið friðlýsta land skuli ævinlega vera eign íslensku þjóðarinnar og undir vernd Alþingis.


Á undanförnum áratugum hafa rannsóknir leitt í ljós að Þingvellir eru náttúruundur á heimsvísu þar sem jarðsagan og vistkerfi Þingvallavatns mynda einstaka heild. Það eru gríðarleg verðmæti og náttúruundur að geta fylgst með þróun og myndum nýrra tegunda á einum stað eins og í Þingvallavatni. Þingvallasvæðið er hluti flekaskila Atlantshafshryggjarins sem liggja um Ísland. Þar má sjá afleiðingar gliðnunar jarðskorpunnar í gjám og sprungum svæðisins.


Í lögunum um Þjóðgarðinn á Þingvöllum segir, að Þingvellir við Öxará skuli vera friðlýstur helgistaður allra Íslendinga.Í þjóðgörðunum voru stór, óbyggð svæði tekin frá og friðuð og fólki hvorki leyft að nema þar land né nýta náttúruna á annan hátt en að ferðast um landið og njóta þess


Þingvellir eru á heimsminjaskrá Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna.

Saga og menning
Villingaholtskirkja

Villingaholt er kirkjustaður og var löngum stórbýli. Á 17. öld var hér prestur, Jón Erlendsson en hann var afkastamesti handritaskrifari landsins. Hann á sinn mikla þátt í að varðveita ýmsar helstu perlur handritanna með því að skrifa þau upp, m.a. að beiðni Brynjólfs Sveinssonar biskups. Frægasta ritið sem séra Jón bjargaði þannig frá glötun er Íslendingabók, en mörg handrita okkar eru rituð með hendi Jóns. Síðar bjó hér þjóðhagsmiðurinn og bóndinn, Jón Gestsson (1863-1945) en frá honum er komin mikil ætt hagleiksfólks. Jón teiknaði og byggði núverandi Villingarholtskirkju á árunum 1910-1911. Kirkjan er bárujárnsklædd úr timbri og á hlöðnum grunni. Kirkjan er með turni og sönglofti og tekur 100 manns í sæti. Ef gengið er syðst á lóð Þjórsárvers má sjá gamlan bæjarhól en þar stóð Villingaholtskirkja og bæjarhúsið áður. Í kjölfar viðverandi sandfoks og mikils tjóns í suðurlandsskjálftanum árið 1784 voru þau flutt um set að núverandi stað. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990 samkvæmt aldursákvæði 1. mgr. 36. gr. þjóðminjalaga nr. 88/1989.

Náttúra
Timburhóll - Skógrækt

Skógræktarreitur Ungmennafélagsins Samhygðar. Grillaðstaða og gróskumikill skógur. Hér er minnisvarði um hjónin í Vorsabæ, Guðfinnu Guðmundsdóttur og Stefán Jasonarson. Þau hjónin voru bændur í Vorsabæ í hálfa öld og Stefán var frumherji í störfum fyrir samtök sunnlenskra bænda, ungmennafélagshreyfinguna, umferðaröryggi og varðveislu þjóðlegra verðmæta. Auk þess er hér minnismerki um Ásgrím Jónsson listmálara. Gestir eru beðnir um að ganga vel um.

Saga og menning
Kolsgarður

Kolsgarður er forn garður sem hefur verðið hlaðinn úr torfi og talinn vera frá 10. öld. Samkvæmt Þjóðsögunni þá gerði Kolur í Kolsholti sér tíðförult að Ragnheiðarstöðum og sátu þau Ragnheiður á Ragnheiðarstöðum löngum á tali saman. Langt er á milli bæjanna og yfir miklar mýrar að fara. Á Kolur því að hafa hlaðið garð mikinn sem við hann er kenndur og nefndur Kolsgarður eða Kolsstígur, því ekki þótti honum sæma að hitta Ragnheiði aurugur og blautur. Víða sér enn vel mótað fyrir Kolsgarði í mýrunu Suður af Kolsholti.

Saga og menning
Skálholtskirkja

Bær, kirkjustaður, prests- og skólasetur og fyrrum setur biskupa í Skálholtsbiskupsdæmi. Þar er jarðhiti og heitir þar Þorlákshver. Skálholt er einn merkastur sögustaður á Íslandi, næst Þingvöllum. Kristni á Íslandi hefur verið knýtt fastari böndum við Skálholt en nokkurn annan stað. Sonur landnámsmannsins í Grímsnesi og Biskupstungum, Teitur Ketilbjarnarson, byggði fyrstur bæ í Skálholti. Sonur hans var Gissur hvíti sem kom með kristni til Íslands og átti einna veigamestan þátt í kristnitöku landsmanna. Hans son, Ísleifur, varð fyrstur biskup á Íslandi 1056 og sat í Skálholti. Kirkja var reist á staðnum og jörðin gefin undir biskupssetur. Kvað gefandinn svo á, að þar skyldi vera biskupssetur meðan kristni héldist í landinu. Sá hét líka Gissur, Ísleifsson, biskups. Hann er talinn hafa verið einhver glæsilegasti kirkjuhöfðingi á Íslandi fyrr og síðar. Hann kom á tíundarlögum á Íslandi árið 1097. Annar biskupinn með Gissurarnafni í Skálholti, sem verulega kemur við sögu staðarins, er Gissur Einarsson (1512-1548). Hann varð fyrstur biskup í lútherskum sið á Íslandi.
Skálholtsbiskupar urðu alls 44, 31 kaþólskur og 13 lútherstrúar á árunum 1056-1801.
Margir merkir atburðir hafa gerst í Skálholti, sumri hverjir þeir örlagaríkustu í sögu lands og þjóðar. Í Skálholti réðust íslenskir bændur oftar en einu sinni að erlendum valdsmönnum og ræningjum og drápu þá, þar á meðal erlendan biskup, Jón Gerreksson, sem sat þar á biskupsstóli. Honum stungu Íslendingar í poka og drekktu í Brúará, árið 1433.
Árið 1550 var síðasti kaþólski biskupinn á Hólum, Jón Arason, fluttur fanginn til Skálholts og hálshöggvinn þar ásamt sonum sínum.
Í Skálholti voru um aldir mikil fræðistörf unnin. Þar var prentsmiðja um skeið á seinni hluta 17. aldar og í henni fyrst fornrit prentuð á Íslandi. Í Skálholti var unnið að fyrstu bókinni sem prentuð var á íslensku. Það var Nýja testamentið þýtt af Oddi Gottskálkssyni og prentað 1540. Brynjólfur Sveinsson (biskup 1639-1674) var mikill unnandi íslenskra fræða og safnaði dýrmætum handritum og sendi þau konungi til Kaupmannahafnar, sem þá var höfuðborg Íslands. Annar Skálholtsbiskup varð frægur fyrir fræðistörf sín, Finnur Jónsson sem skrifaði Kirkjusögu Íslands í fjórum miklum bindum, hið gagnmerkasta sagnfræðirit. Í Skálholti sat á þriðja áratug Jón Vídalín sem talinn er hafa verið einn mestur og mælskastur kennimanna á Íslandi fyrr og síðar.

Í Skálholti voru um aldir mikil fræðistörf unnin. Þar var prentsmiðja um skeið á seinni hluta 17. aldar og í henni fyrst fornrit prentuð á Íslandi. Í Skálholti var unnið að fyrstu bókinni sem prentuð var á íslensku. Það var Nýja testamentið þýtt af Oddi Gottskálkssyni og prentað 1540. Brynjólfur Sveinsson (biskup 1639-1674) var mikill unnandi íslenskra fræða og safnaði dýrmætum handritum og sendi þau konungi til Kaupmannahafnar, sem þá var höfuðborg Íslands. Annar Skálholtsbiskup varð frægur fyrir fræðistörf sín, Finnur Jónsson sem skrifaði Kirkjusögu Íslands í fjórum miklum bindum, hið gagnmerkasta sagnfræðirit. Í Skálholti sat á þriðja áratug Jón Vídalín sem talinn er hafa verið einn mestur og mælskastur kennimanna á Íslandi fyrr og síðar.

Saga og menning
Þingdalur

Þingdalur var þingstaður sveitarinnar allt frá landnámstíð. Þinghúsið hét þá Vælugerði og stendur Þingdalur á grunni þess. Þingdalur stendur frekar hátt í miðri sveitinni og rétt við bæinn er myndarlegur skógur en þar var áður þingstaðurinn, Vælugerðisþing. Þing var stofnsett þar á 16. öld og stóð fram á þá 20. en síðast var haldið þing hér árið 1947. Auk þess er sagt að Þingdalur sé síðasta kunna aðsetur hins merka draugs Kampholts-Móra. Á tímum móðurharðinda á það að hafa gerst að ungur drengur drukknaði eftir að hafa verið úthýst þegar hann beiddist gistingar á bæ nokkrum. Hann gekk aftur og sór þess eið að fylgja afkomendum bóndans á bænum í 9 kynslóðir.

Náttúra
Flóaáveitan

Flóaáveitan eru skurðir sem liggja um gjörvallan Flóa eða allt frá Ölfusá í vestri að Þjórsá í austri. Þetta stórvirki síns tíma samanstóð af 300 km löngum skurðum sem að mestu voru handgrafnir- og 900 km af flóðvarnargörðum. Flóaáveitan mun hafa náð yfir 12 þúsund hektara land og með tilkomu hennar urðu mikil umskipti í búskap og atvinnuháttum á svæðinu. Framkvæmdir við áveituna hófust 1922 og var flóðgáttin tekin í notkunn árið 1927 þegar Flóaáveitan tók til starfa. Enn þann dag í dag gegnir hún viðamiklu hlutverki í vatnsmiðlun í sveitafélaginu. Inntak áveitunnar er við Hvítá, þar er upplýsingaskilti með ítarlegum upplýsingum um Flóaáveituna. Til austurs frá inntakinu er merkt gönguleið (um 4,4 km ganga, aðra leið). Sjá nánar um Flóaáveituna.

Náttúra
Háifoss og Granni

Háifoss í Fossá í Þjórsárdal er 122 m hár, annar hæsti foss landsins. Lengi vel var fossinn nafnlaus, en árið 1912 tók Dr. Helgi Pétursson jarðfræðingur sig til og nefndi hann. Rétt austan Háafoss er annar litlu lægri, Granni. Léttasta leiðin að fossinum er frá línuveginum milli Tungufells og Sandafells. Þaðan þarf aðeins að ganga stuttan spöl niður í mót, en fara verður gætilega á brúnum gilsins.

Náttúra
Geysir
Þessi frægasti og fyrrum stærsti goshver heims er talinn hafa myndazt við mikla jarðskjálftahrinu í lok 13. aldar. Oddaverjaannáll segir um árið 1274, að í Eyrarfjalli (Laugarfjalli) hjá Haukadal komu upp hverir stórir; en sumir hurfu þeir, sem áður voru." Kísilúrfellingar hafa myndað talsverðan hól umhverfis hverinn. Skál hans er u.þ.b. 18 m í þvermál og niður úr henni gengur 18 m djúp hola, sem er 2 m í þvermál. Öldum saman gaus Geysir og laðaði til sín ferðamenn. Upp úr aldamótunum 1900 dró mjög af honum og síðan 1916 hefur hann ekki gert meira en að pusa upp vatni óreglulega, þó jókst kraftur hans að nýju eftir jarðskjálftahrinu á Suðurlandi árið 2000. Hæstu gosin voru á milli 40 og 80 m. Tugir hvera eru á svæðinu, sumir goshverir eins og Geysir. Þeirra helztir eru Strokkur, sem gýs reglulega með 3-5 mínútna millibili, og Smiður, sem lætur lítið á sér bera. Hverasvæðið er afgirt og friðlýst og í umsjá Náttúrustofu.
Saga og menning
Selfosskirkja

Selfosskirkja var byggð á árunum 1952 - 1956 og vígð það sama ár. Hún var teiknuð af Bjarna Pálssyni skólastjóar Iðnskólans á Selfossi. Árið 1978-1984 var bætt við kirkjuna forkirkju, turn og safnaðarheilmili með eldhúsi ásamt aðstöðu fyrir félagsstarf. Kirkja var máluð og skreytt af Jóni og Grétu Björnsdóttir listakonu sem sá um flúrið en í því er leitast við að fylgja kirkjuárinu. Gluggar kirkjunar voru unnir af glerlistafólki frá Þýskalandi og kom í kórinn árið 1987 en í kirkjuskipið árið 1993. Þó Selfosskirkja sé ung að árum er hún með sérstöðu meðal kirkna landsins á 20 öld.

Sr. Sigurður Pálsson var fysti sóknarpresturinn í Selfosskirkju en áður var hann í Hraungerði í Flóa en flutist á Selfoss 1950 þegar fólksfjölgun varð hér. Lagði hann mikla áherslu á helgihald, endurreisn hins forna og sígilda messusöngva ásamt messuformi sem er þekkt sem helgisiðabókin Graduale (þrepasöngur) og var gefin út árið 1594. Grallari kallast þessi bók og inniheldur tónlög og texta að messusöng og tíðagjörð kirkjunnar. Hefur verið enn þá daginn í dag haldið í þessum anda, Grallarans íslenska og mörgum kunn að finnast að hönnun kirkjunnar minna einnig á þennann anda. Sr. Sigurður Sigurðarson tók við embætti föður sins árið 1971 en lét af störfum árið 1994 og hélt þá í vígslubiskupsembætti í Skálholti.

Náttúra
Urriðafoss

Urriðafoss er vatnsmesti foss landsins. Hér fellur Þjórsá fram af jaðri hins mikla Þjórsárhrauns (360 m3/sek) í fögru og friðsælu umhverfi. Fallhæð fossins er 6 metrar þar sem hann er hæstur. Þjórsárhraun, sem er eitt mesta hraun sem runnið hefur á jörðinni í einu gosi frá því að ísöld lauk, má sjá við Urriðafoss, þar sem fossinn steypist fram af austurbrún hraunsins. Lax gengur upp Þjórsá að fossinum og nokkuð upp fyrir hann. Urriðafoss er náttúrudjásn rétt utan þjóðvegs 1.

Náttúra
Hjálparfoss

Hjálparfoss er tvöfaldur foss neðst í Fossá í Þjórsárdal, rétt áður en hún sameinast Þjórsá. Svæðið umhverfis hann heitir Hjálp og er tiltölulega gróið. Það ber þó merki um stöðugar ásóknir Heklu gömlu í gegnum aldirnar.

Blágrýtismyndarnirnar umhverfis fossinn eru fallegur rammi um hvítfyssandi vatnið. Nafnið Hjálp varð til í munni þeirra, sem komu úr erfiðum ferðum yfir Sprengisand og fundu þar snapir fyrir hestana. Landsvirkjun hefur látið græða mikið land í Þjórsárdalnum og ekki sízt vestan Sámstaðamúla.

Saga og menning
Fræðslumiðstöðin á Þingvöllum

Þjóðgarðurinn á Þingvöllum var stofnaður með lögum árið 1930. Í lögunum segir að Þingvellir við Öxará skuli vera friðlýstur helgistaður allra Íslendinga, hið friðlýsta land skuli ævinlega vera eign íslensku þjóðarinnar undir vernd Alþingis og landið megi aldrei selja eða veðsetja.

Friðun Þingvalla átti sér aðdraganda. Í upphafi 20. aldar tóku að berast til Íslands fregnir um stofnun þjóðgarða í Bandaríkjunum. Þar voru augljósar þær hraðfara breytingar sem urðu á náttúrunni þegar Evrópubúar lögðu landið undir sig. Í þjóðgörðunum voru stór, óbyggð svæði tekin frá og friðuð og fólki hvorki leyft að nema þar land né nýta náttúruna á annan hátt en að ferðast um landið og njóta þess.

Hér á landi var bent á að mikilvægt væri að vernda einstaka náttúru- og sögustaði svo að komandi kynslóðir gætu notið þeirra óraskaðra. Fljótlega beindist umræðan að Þingvöllum sérstaklega og þeirri hugmynd að þar yrði stofnaður þjóðgarður.

Náttúra
Þjórsárhraun

Þjórsárhraun er stærsta hraunbreyða landsins hvort sem er um að ræða að flatarmáli eða á rúmmáli. Einnig er Þjórsárhraun stæðsta hraunbreyða sem runnið hefur á jörðinni síðan lok síðustu ísaldar en það staðnaði við öldur Atlantshafsins frá 6700 f. krist. Áætlað er flatarmálið sé 974 km² og þykktin 15-20m að meðaltali en þar sem hraunið er þykkast er um 40m. Þjórsárhraun er helluhraun og úr dílabasalti ásamt ljósir feldspatdílar sem sitja í dökkum fínkorna grúnnmassa.

Upphaf eldstöðvarinnar er á Veiðivatnasvæðinu og er horfið undir yngri gosmyndanir sem liggja um 70 km niður eftir Tungná og Þjórsá. Meðfram jöðrum hraunsins liggur Þjórsáin og Hvítá sem er einnig Ölfusá en á 17 öld fluttist Ölfusársós um 2-3 km í austur átt.

Selfoss, Eyrarbakki og Stokkseyri eru byggð á Þjórsárhrauninu. Sést vel á sjávargörðum Stokkseyrar sjávarhluti Þjórsárhrauns og þar sést hvar aldan skellur á hraunjaðrinum úti í sjónum en á sjálfri ströndinni eru álar og rásir í hraunskerjunum.

Náttúra
Kerið í Grímsnesi

Gamall sprengigígur í Grímsnesi, um 3000 ára gamall, nyrst í hólaþyrpingu sem nefnist Tjarnarhólar. Kerið er sporbaugslaga, um 270 m langt og breiðast 170 m. Dýpt gígsins er 55 m en í botni hans er tjörn sem er breytileg að dýpt, 7-14 m. Það er gömul sögn að þegar vatnsborð hækkar í Kerinu lækki að sama skapi í tjörninni uppi á Búrfelli í Grímsnesi og öfugt.
Sumarið 1987 voru haldnir útitónleikar í Kerinu. Voru listamennirnir úti á tjörninni í gúmmíbátum.
Heimild: Íslandshandbókin útgáfa 1995.

Heimild: Íslandshandbókin útgáfa 1995.

Náttúra
Ferjunes

Bærinn Ferjunes stendur á Þjórsárbökkum og var áður fjölfarinn ferjustaður yfir Þjórsá. Sandhólaferja lagðist af við tilkomu Þjórsárbrúar. Skáldkonan Oddný Kristjánsdóttir bjó í Ferjunesi

Saga og menning
Knarrarósviti

Árið 1938 hófst vinna við að byggja upp Knarraóssvita og var hann tekinn í gagnið ári síðar eða 31. Ágúst 1939. Þjónaði hann griðalega miklu hlutverki fyrir sjávarútveginn á þessum tíma því innsiglingarnar voru hættulegar á þessu svæði. Mörg skip hafa farist á þessum slóðum.

Knarraóssviti er 26 metrar að hæð, fallegur og rammbyggður. Útsýnið úr honum er einstaklega fallegt og mikið. Var hann með 6000 kerti sem er meðal stærð á vita á þessum tíma sem hann var byggður. Hönnun vitans er áhugaverð blanda af fúnkis og art nouveau stíl.

Náttúra
Skógræktin í Skagaási

Skógræktin í Skagaási er gróskumikill trjálundur Skógræktarfélags Villingarholtshrepps. Skjólsæll unaðsreitur með ágætu aðgengi. Fólk er vinsamlegast beðið um að virða gönguleiðir og ganga vel um. Einungis er leyfilegt að grilla á merktum grillstað vegna eldhættu.

Náttúra
Dynkur

Dynkur er foss, um 38 m hár, í Þjórsá, suðaustan undir Kóngsási á Flóamannaafrétti. Áin fellur þar fram af mörgum stöllum í smáfossum sem til samans mynda eitt fossakerfi. Eru þar fögur form en mestu skiptir þó að furðulega fagrir og margbreytilegir regnbogar verða til í fossum þessum svo að mest líkist litagosi yfir fossinum þegar sól skín á hann. Holtamenn kalla hann Búðarhálsfoss en Gnúpverjar kalla hann Dynk. Best er að skoða fossin frá eystri bakka Þjórsár og aka þá inn Búðarháls frá brúnni á Tungnaá við Hald.

Náttúra
Ölfusá

Ölfusá er vatnsmesta á landsins þar sem meðalrennsli árinnar er 423 m³/sek. Upprunni Ölfusár er á milli Grímsness og Hraungerðishrepp þar sem Sogið og Hvítá falla saman og er 25 km long og fellur niður að ósum Eyrarbakka austanverðu. Ölfusá rennur með vesturjaðri Þjórsárhrauns. Áin rennur jökulituð í gegnum Selfoss í gegnum djúpa gjá sem er 9m djúp. Þrátt fyrir að áinn sé jökullituð er þó nokkuð af lindarvatni þannig að á veturnar í kuldatíð á hún til með að vera allt að því tær. Áin myndar stórt stöðuvatn eða sjávarlón í Ölfusinu áður en hún rennur út í sjóinn austan við Óseyri. Þetta lón nefnist Ölfusárós.

Náttúra
Einbúi, Oddgeirshólar

Einbúi, Oddgerishólar er tilkomumikið landslag á bökkum Hvítár. Þetta er útivistarsvæði í Oddgeirshólaklettum sem Guðmundur Sigurðsson í Austurkoti gaf Ungmennafélaginu Baldri árið 1931. Ungmennafélagar hafa unnið af kappi við að gera svæðið að fallegu íþrótta- og útivistarsvæði, m.a. með hleðslu palla og gróðursetningu skjólbelta.

Saga og menning
Byggðasafn Árnesinga - Húsið Eyrarbakka

Hlutverk Byggðasafns Árnesinga er að safna, skrásetja, varðveita og sýna muni er tengjast sögu Árnessýslu. Safnið er í eigu Héraðsnefndar Árnesinga sem er byggðasamlag átta sveitarfélaga í Árnessýslu. Grunnsýning safnsins hefur verið í Húsinu á Eyrarbakka frá árinu 1995. Það sér um rekstur Sjóminjasafnsins á Eyrarbakka fyrir Sveitarfélagið Árborg. Byggðasafn Árnesinga er jafnframt þátttakandi í rekstri Rjómabúsins á Baugsstöðum.

Húsið á Eyrarbakka
Andlit safnsins er Húsið á Eyrarbakka. Húsið á Eyrarbakka sem byggt var árið 1765 fyrir danska einokunarkaupmenn er í hópi elstu bygginga landsins og lengi vel merkt menningarsetur þar sem erlend áhrif gættu á margvíslegan hátt.

Byggðasafn Árnesinga tók við Húsinu árið 1995 að loknum viðamiklum viðgerðum. Í Húsinu er lögð áhersla á að kynna sögu Hússins frá byggingarári til dagsins í dag.

Áfast við Húsið er viðbyggingin Assistentahúsið sem reist var árið 1881. Þar er Byggðasafn Árnesinga með sex ólíkar sýningardeildir þar sem fræðast má um vel valda þætti úr sögu héraðsins.

Aftan við Assistentahúsið er lítil bygging Eggjaskúrinn sem hýsir fugla- og eggjasafn í minningu Peter Nielsens faktors sem réði ríkjum í Húsinu á Eyrarbakka fyrir öld síðan.

Saga og menning
Rútsstaða-Suðurkot

Fæðingarstaður Ásgríms Jónssonar listmálara, eins helsta brautryðjanda íslenskrar myndlistar. Hann varð fyrstur íslenskra málara til að gera myndlist að aðalstarfi. Ásgrímur fæddist þann 4. mars 1876 í Suðurkoti í Rútsstaðahverfi í Flóa. Árið 1897 hélt hann til Kaupmannahafnar þar sem hann stundaði nám við Konunglega listaháskólann árin 1900-1903.

Saga og menning
Hraungerðiskirkja

Hraungerði er kirkjustaður, höfuðból og fyrrum þingstaður. Landnámsjörð Hróðgerðs hins spaka, ættföður Oddverja. Fyrst er getið kirkju í Hraungerði í skrá Páls biskups frá því um árið 1200 og hafa fjölmargar kirkjur verið á staðnum síðan þá. Núverandi Hraungerðiskirkja var vígð 4. sunnudag í aðventu, þann 21. desember 1902, af sr. Valdimar Briem prófasti. Eiríkur Gíslason, smiður frá Bitru í Hraungerðishreppi, var ráðinn til að teikna kirkjuna, gera byggingaráætlun og að lokum smíða hana. Kirkjunni hefur vel verið haldið við á undanförnum árum. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990 samkvæmt aldursákvæði 1. mgr. 36. gr. þjóðminjalaga nr. 88/1989.

Saga og menning
Gaulverjabæjarkirkja

Gaulverjabær er kirkjustaður og höfuðból frá fornu fari. Gaulverjabær er Landnámsjörð Lofts hins gamla frá Gaulum í Noregi. Nafnið hefur oft verið stytt í Bæ og hreppurinn þá nefndur Bæjarhreppur. Lítill vafi er á því að Gaulverjabær sé kenndur við menn frá Gaulum í Noregi, sem er hérað í Sogn og Fjordane. Gaulverjar þessir hafa sest að í Bæ, sem svo hefur verið nefndur eftir þeim. Hér fannst merkur silfursjóður árið 1930. Þetta er safn 360 silfurpeninga frá fyrstu öld Íslandsbyggðar. Einnig fannst hér árið 1974 útskorin fjöl úr furu, líklega frá 11. öld, skreytt í svokölluðum Hringaríkisstíl, og er hún ein örfárra slíkra sem varðveist hafa.

Kirkjan sem nú stendur var byggð árið 1909. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990 samkvæmt aldursákvæði 1. mgr. 36. gr. þjóðminjalaga nr. 88/1989.

Saga og menning
Loftsstaðir

Loftstaðir var áður mikil verstöð. Í kringum árið 1600 bjó hér galdramaðurinn Galdra-Ögmundur sem deildi við Galdra-Geirmund á Ragnheiðarstöðum. Á Loftstaðahóli er mikil steinvarða mjög forn að uppruna.

Saga og menning
Íslenski bærinn

Austur-Meðalholt er dæmigerður sunnlenskur torfbær frá lokum 19. aldar. Fáir slíkir bæir eru til á landinu og hefur mikið verið lagt í þróun þessa bæjar og varðveislu. Íslenski torfbærinn endurspeglar sögu og lifnaðarhætti Íslendinga í aldanna rás.

Suðurland

Þéttbýliskjarnar

Á Suðurlandi eru allmargir þéttbýlisstaðir, hver með sínu sniði og sjarma og allir bjóða upp á einhverskonar afþreyingu. Selfoss er þeirra stærstur og þar má finna ýmsar verslanir, þjónustu og marga veitinga- og skyndibitastaði. Flestir bæir eru í alfaraleið og því bæði hentugt og skemmtilegt að eiga þar viðdvöl.

Skoða meira

Map Höfn Kirkjubæjarklaustur Vík Vestmannaeyjar Hvolsvöllur Flúðir Laugarvatn Reykholt Laugarás Borg Brautarholt Hveragerði Árnes Selfoss Hella Stokkseyri Eyrarbakki Þykkvibær Þórlákshöfn