Leita
Finnur þú það ekki? Prófaðu leitina :)

KIRKJUBÆJARKLAUSTUR / Skaftárhreppi

Kirkjubæjarklaustur hét Kirkjubær til forna. Býli á Síðu. Þar bjuggu papar fyrstir manna, að sögn Landnámabókar og máttu heiðnir menn ekki búa þar. Síðar settist Ketill hinn fíflski að í Kirkjubæ. Hann "var vel kristinn" segir í Landnámabók og "nam land á milli Geirlandsár og Fjaðrár, fyrir ofan Nýkoma". Eftir Ketil vildi Hildir Eysteinsson úr Meðallandi færa bú sitt í Kirkjubæ og hugði að þar mundi heiðinn maður geta búið. "En er hann kom nær að túngerði, varð hann bráðdauður; þar liggur hann í Hildishaugi." Hildishaugur heitir klettahóll fyrir austan Kirkjubæjarklaustur.


Í Kirkjubæ var stofnað nunnuklaustur af Benediktsreglu árið 1186 og hélst það fram til siðaskipta. Talið er að klaustrið hafi staðið þar sem nú eru kallaðir Kirkjuhólar.


Kirkja var á Kirkjubæjarklaustri til 1859 er hún var flutt að Prestsbakka. Í kirkjugarðinum er leiði séra Jóns Steingrímssonar og á því er legsteinn hans, fimmstrendur blágrýtisdrangur. Séra Jón var sóknarprestur byggðarinnar þegar Skaftáreldar brunnu árið 1783. Sú trú lék á að hann hefði stöðvað hraunrennslið í farvegi Skaftár vestan Systrastapa með þrumuræðu sem hann hélt við messu í Kirkjubæjarklausturskirkju 20. júlí 1783. Hefur hún síðan verið kölluð Eldmessa. Og víst er að þegar kirkjugestir komu úr kirkju hafði hraunrennslið stöðvast í farveginum og fann sér síðan nýja leið vestar. Á 175. ártíð séra Jóns Steingrímssonar, sumarið 1966, var ákveðið að reisa minningarkapellu um hann á Kirkjubæjarklaustri. Kapellan var vígð 17. júní þjóðhátíðarárið 1974. Hún rúmar 80 manns í sæti. Arkitektar voru Helgi og Vilhjálmur Hjálmarssynir.


Lárus Helgason (1873-1941) bjó á Kirkjubæjarklaustri um langt skeið. Hann vann ásamt sonum sínum að ýmsum umsvifamiklum framkvæmdum á staðnum, meðal annars dældu þeir jökulvatni úr Skaftá á sandana fyrir austan Kirkjubæjarklaustur og veittu einnig vatni úr Stjórn á þá. Einnig var plantað allmiklum skógi í brekkurnar fyrir ofan staðinn og hefur hann dafnað vel.


Á síðustu áratugum hefur kauptún myndast á Kirkjubæjarklaustri. Voru íbúar þar 143 1. des 1994. Barnaskóli hefur verið á Klaustri frá 1917 en nú er þar grunnskóli. Við hann er sundlaug. Prestur hefur setið á Kirkjubæjarklaustri frá 1931, læknir frá 1950 og dýralæknir frá 1974. Nokkur iðnaður er á staðnum og allmikil þjónusta við ferðamenn. Gistihús hefur starfað alllengi. Edduhótel hefur verið í skólanum frá 1970 og héraðsbókasafn er þar einnig til húsa.


Þjóðsögur er minna á klausturlífið eru tengdar nokkrum stöðum á Kirkjubæjarklaustri, þar á meðal Systrastapa, sem er vestan við túnið. Uppi á honum áttu tvær klaustursystur að hafa verið brenndar fyrir brot gegn siðareglum klaustursins og óguðlegt athæfi. Átti önnur þeirra að hafa selt sig fjandanum, gengið með vígt brauð fyrir náðhúsdyr og lagst með karlmönnum, hin átti að hafa talað óvirðulega um páfann. Eftir siðaskipti var seinni nunnan álitin saklaus og á legstað hennar óx fagur gróður en enginn á legstað hinnar. Uppi á fjallinu fyrir ofan bæinn er Systravatn en úr því fellur Systrafoss sem setur svip á staðinn.


Sérkennilegur blettur, sem kallaður er Kirkjugólf, er ekki langt frá bænum en þar sér ofan á stuðlaberg og lítur út eins og hellum sé raðað mjög vandlega og reglulega af mannahöndum. Kirkjugólf var friðlýst 1987 sem náttúruvætti og miðast friðlýsingin við 10 m breiða spildu umhverfis það.


Heimild: Íslandshandbókin útgáfa 1.0. Námsgagnastofnun 1995.

Com_281_1___Selected.jpg
KIRKJUBÆJARKLAUSTUR / Skaftárhreppi
GPS punktar N63° 47' 39.632" W18° 2' 24.433"
Póstnúmer

880

Fólksfjöldi

450 í þéttbýli

KIRKJUBÆJARKLAUSTUR / Skaftárhreppi - ferðaupplýsingar

Úr gagnagrunni Ferðamálastofu Íslands

Aðrir

Slóðir
Ferðaskipuleggjendur
  • Mörtunga I
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 852-2012
Byggðaból ehf.
Ferðaskipuleggjendur
  • Kálfafell 1b
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 848-9872
Ferðaþjónusta og sumarhús ehf.
Svefnpokagisting
  • Hörgsland I
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-6655, 894-9249
Veiðifélagið Eldhraun ehf.
Sumarhús
  • Syðri-Steinsmýri
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 694-1259
Golfklúbburinn Laki
Golfvellir
  • Efri-Vík
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-4694, 899-4694
Veiðihús/gistihús Seglbúðum Landbroti
Gistiheimili
  • Seglbúðum
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 697-6106
Heiða Guðný Ásgeirsdóttir
Ferðaskipuleggjendur
  • Ljótarstaðir
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 866-0790
Flandur Trips
Ferðaskipuleggjendur
  • Túngata 2
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 899-8767
Eldhraun Holiday Home
Sumarhús
  • Syðri-Steinsmýri
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 694-1259, 858-7657

Aðrir

Veiðifélagið Eldhraun ehf.
Sumarhús
  • Syðri-Steinsmýri
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 694-1259
Klausturhof
Gistiheimili
  • Klausturvegur 1-5
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 567-7600
Tjaldsvæðið Kirkjubæ
Tjaldsvæði
  • Kirkjubær 2
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 894-4495
Veiðihús/gistihús Seglbúðum Landbroti
Gistiheimili
  • Seglbúðum
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 697-6106
Dalshöfði - Gistiheimili
Gistiheimili
  • Dalshöfði
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-4781, 861-4781
Tjaldsvæðið Kleifar-Mörk
Tjaldsvæði
  • Við Geirlandsveg
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-4675, 861-7546
Jórvík I
Sumarhús
  • Jórvík I
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
Gistibúsið Lækjarborgir
Sumarhús
  • Kálfafell
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 833-5500
Arnardrangur Guesthouse
Gistiheimili
  • Arnardrangur
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 620-5006
Glacier view Guesthouse - Hrífunes
Gistiheimili
  • Hrífunes
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 770-0123
Eldhraun Holiday Home
Sumarhús
  • Syðri-Steinsmýri
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 694-1259, 858-7657
Ferðaþjónusta og sumarhús ehf.
Svefnpokagisting
  • Hörgsland I
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-6655, 894-9249

Aðrir

Systrakaffi
Veitingahús
  • Klausturvegi 12
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-4848
Ferðaþjónusta og sumarhús ehf.
Svefnpokagisting
  • Hörgsland I
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 487-6655, 894-9249
Veiðihús/gistihús Seglbúðum Landbroti
Gistiheimili
  • Seglbúðum
  • 880 Kirkjubæjarklaustur
  • 697-6106
Náttúra
Laufskálavarða

Laufskálavarða er hraunhryggur með vörðuþyrpingum umhverfis, milli Hólmsár og Skálmar, við þjóðveginn norðan byggðar í Álftaveri. Hver sá sem fór í fyrsta sinn um Mýrdalssand skyldi hlaða vörðu sér til fararheilla.

Náttúra
Fjaðrárgljúfur

Fjaðrárgljúfur er stórbrotið og hrikalegt, um 100 metra djúpt og um tveir kílómetrar að lengd. Gljúfrið er veggbratt, örlítið hlykkjótt og þröngt. Berggrunnurinn í Fjaðrárgljúfri er að mestu móberg frá kuldaskeiðum ísaldar og telst um tveggja milljóna ára gamalt. Fjaðrá á upptök sín í Geirlandshrauni og fellur fram af heiðarbrúninni í þessu mikilfenglega gljúfri þar til hún skilar sér niður í Skaftá. Fjaðrá er bergvatnsá og ljóst er aðhún hefur breyst mikið í tímans rás. Í dag er Fjaðrá oftast frekar vatnslítil og því geta göngumenn hæglega kosið að ganga inn gljúfrið en þá þarf að vaða ánna alloft, innst í gljúfrinu eru fossar svo ganga þarf sömu leið til baka. Flestir velja að ganga eftir göngustíg uppi á gljúfurbarminum og njóta um leið útsýnisins yfir gljúfrið. Fjaðrárgljúfur er á náttúruminjaskrá.

Myndun Fjaðrárgljúfurs

Talið er að Fjaðrárgljúfur hafi myndast við lok síðasta jökulskeiðs eða fyrir um níu þúsund árum. Þegar jökullinn hörfaði myndaðist lón í dalnum á bak við bergþröskuld en afrennslisvatn úr lóninu rann þar sem nú er Fjaðrárgljúfur. Jökulár frá jaðri jökulsins báru fram mikið af seti í lónið en áin sem rann frá því gróf sig niður í þröskuldinn og ofan í móbergið framan við hann. Þegar vatnsfallið var sem stærst var það öflugt við gljúfurgröftinn. Að því kom að stöðuvatnið fylltist af framburði jökulvatnanna og afl árinnar dvínaði. Þegar stöðuvatnið var orðið fullt hóf áin að grafa sig í setlögin sem hún hafði áður skilið eftir sig í dalnum. Malarhjallar beggja vegna í dalnum segja til um upphaflegu hæð og staðsetningu stöðuvatnsins og djúp rás í móberginu ber þögult vitni um afl náttúrunnar.

Örnefnið Fjaðrá hefur oft vafist fyrir mönnum en telja sumir að hér hafi eitt sinn verið fjörður og hafi áin borið nafnið Fjarðará í upphafi. Á þessu eru skiptar skoðanir og kannski búa ferðalangar yfir betri útskýringu á nafninu?

Upplýsingar um fleiri staði í nágrenninu: www.katlageopark.is

Náttúra
Skaftáreldahraun

Hraunflóð það hið mikla sem rann úr Lakagígum á Síðumannaafrétti er Síðueldur brann árið 1783, oft nefnt Eldhraun af heimamönnum. Skaftáreldahraun er talið 565 km² en rúmtak þess er um 12 km³. Lengd fram í Meðalland er um 60 km. Gígaröðin, Lakagígar, er um 25 km á lengd. Gefa þessar tölur þó fremur óljósa mynd af því hversu feikilegt hraunflóð þetta var. Er það talið hið mesta sem runnið hefur á jörðinni í einu gosi síðan sögur hófust. En auk hraunflóðsins kom upp allmikil gjóska. Barst askan um mikinn hluta landsins en öskulag varð hvergi þykkt, jafnvel ekki í nærsveitum. Öskuryk barst yfir til meginlands Evrópu og mistur sást í lofti austur til Altaifjalla í Asíu. Hér á landi fylgdi eitur og ólyfjan öskufallinu svo að gróður sölnaði og varð eitraður. Brennisteinsfýlu svo mikla lagði af gosmekkinum að illvært varð úti.
Skaftáreldahraun breiddist út um mikið svæði uppi á Síðumannaafrétti, umhverfis eldstöðvarnar, en féll síðan í tveimur meginstraumum til byggða. Vestari kvíslin, Ytra-Eldhraunið, kom úr gígum sunnan Laka og féll niður farveg Skaftár. Fyllti hraunflóðið djúpt gljúfur er Skaftá rann í milli Síðu og Skaftártungu. Talið hefur verið að gljúfrið væri 37 km langt og 150-200 m djúpt. Síðan rann hraunið hlíða á milli í dal þeim er verður milli Skálarfjalls og Skaftártunguhálsa og breiddi úr sér á láglendinu til suðurs og austurs. Alls tók hraunflóðið af nær 20 býli í Skaftártungu, á Út-Síðu, í Landbroti og Meðallandi. Flest þeirra byggðust aftur en stórlega skert.

Skaftáreldahraun breiddist út um mikið svæði uppi á Síðumannaafrétti, umhverfis eldstöðvarnar, en féll síðan í tveimur meginstraumum til byggða. Vestari kvíslin, Ytra-Eldhraunið, kom úr gígum sunnan Laka og féll niður farveg Skaftár. Fyllti hraunflóðið djúpt gljúfur er Skaftá rann í milli Síðu og Skaftártungu. Talið hefur verið að gljúfrið væri 37 km langt og 150-200 m djúpt. Síðan rann hraunið hlíða á milli í dal þeim er verður milli Skálarfjalls og Skaftártunguhálsa og breiddi úr sér á láglendinu til suðurs og austurs. Alls tók hraunflóðið af nær 20 býli í Skaftártungu, á Út-Síðu, í Landbroti og Meðallandi. Flest þeirra byggðust aftur en stórlega skert.

Náttúra
Systrastapi og Systrafoss

Árið 1186 var sett nunnuklaustur í Kirkjubæ á Síðu sem síðar var nefnt Kirkjubæjarklaustur og eru örnefnin Systrastapi og Systrafoss tengd þeim tíma. Systrastapi er klettastapi vestan við Klaustur. Þjóðsaga segir að uppi á stapanum sé legstaður tveggja klaustursystra í klaustrinu sem hafi verið brenndar á báli fyrir brot á siðareglum. Önnur hafði selt sig fjandanum, gengið með vígt brauð fyrir náðhúsdyr og lagst með karlmönnum. Hin hafði talað óguðlega um páfann. Eftir siðaskiptin var seinni nunnan talin saklaus og á leiði hennar óx fagur gróður en á leiði hinnar seku var gróðurlaust. Klifra má upp á stapann en þaðan er mikið útsýni með jöklasýn.
Systrafoss heitir fossinn þar sem Fossá fellur úr Systravatni fram af fjallsbrúninni fyrir ofan Kirkjubæjarklaustur, ofan í Fossárgil. Neðarlega í gilinu er gríðarstór steinn, Fossasteinn, sem hrapaði úr fjallinu í miklu þrumuveðri um 1830. Fallegar gönguleiðir eru í nágrenni fossins og greið gönguleið er upp á fjallsbrúnina að Systravatni en ofan af brúninni er stórbrotið útsýni.

Systrafoss heitir fossinn þar sem Fossá fellur úr Systravatni fram af fjallsbrúninni fyrir ofan Kirkjubæjarklaustur, ofan í Fossárgil. Neðarlega í gilinu er gríðarstór steinn, Fossasteinn, sem hrapaði úr fjallinu í miklu þrumuveðri um 1830. Fallegar gönguleiðir eru í nágrenni fossins og greið gönguleið er upp á fjallsbrúnina að Systravatni en ofan af brúninni er stórbrotið útsýni.

Náttúra
Dverghamrar

Dverghamrar eru skammt austan við Foss á Síðu. Þetta eru sérkennilegir og fagurlega formaðir stuðlabergshamrar úr blágrýti. Ofan á stuðlunum er víða það sem kallast kubbaberg. Landslagið er talið hafa fengið á sig þessa mynd við lok ísaldar. Þá var sjávarmál hærra og er talið að brimsvörfun hafi valdið þessu sérkennilega útliti hamrana. Dverghamrar eru friðlýst náttúruvætti. Stuðlaberg myndast vegna samdráttar í kólnandi efni þegar basaltbráð kólnar smám saman eftir fullstorknun þannig að bergið dregst saman og klofnar í stuðla sem oftast eru sexstrendir. Stuðlar standa ávallt hornrétt á kólnunarflötinn.

Náttúra
Núpsstaðarskógar

Núpsstaðarskógar eru í landi Núpsstaðar en Núpsstaður er austasti bærinn í Skaftárhreppi og stendur við Lómagnúp. Á Núpsstað standa einkar merkileg gömul bæjarhús sem talin eru dæmigerð fyrir bæi á Íslandi á síðustu öldum. Þeirra merkast er bænhúsið sem er ein af örfáum torfkirkjum sem enn eru til á landinu. Fegurð umhverfisins við Núpsstaði er vel þekkt. Svæðið nær frá sjó og svörtum söndum og allt til Vatnajökuls. Eldgos, jöklar og vötn hafa mótað umhverfið auk þess að skapa fjölbreyttar og einstakar jarðmyndanir.

Núpsstaðarskógar eru sérlega fagurt kjarrlendi sem vex í hlíðum Eystrafjalls, vestan Skeiðarárjökuls og sunnan Grænalóns. Þarna vex fjölbreyttur gróður og gaman er að ganga um svæðið. Að skógunum liggur ógreiðfær slóði inn með Lómagnúpi austanverðum og yfir Núpsvötn. Þarna er margt að sjá og landslag á svæðinu er víða mikilúðlegt og verður minnisstætt þeim sem á annað borð leggja á sig ferð þangað. Til fróðleiks má geta þess að í Núpsstaðarskógum gekk úti villifé á 19. öld.

Suðurland

Þéttbýliskjarnar

Á Suðurlandi eru allmargir þéttbýlisstaðir, hver með sínu sniði og sjarma og allir bjóða upp á einhverskonar afþreyingu. Selfoss er þeirra stærstur og þar má finna ýmsar verslanir, þjónustu og marga veitinga- og skyndibitastaði. Flestir bæir eru í alfaraleið og því bæði hentugt og skemmtilegt að eiga þar viðdvöl.

Skoða meira

Map Höfn Kirkjubæjarklaustur Vík Vestmannaeyjar Hvolsvöllur Flúðir Laugarvatn Reykholt Laugarás Borg Brautarholt Hveragerði Árnes Selfoss Hella Stokkseyri Eyrarbakki Þykkvibær Þórlákshöfn